De grijze reus: alles wat je wilt weten over de olifant

De olifant is het grootste landdier op aarde, en dat zie je. Een volwassen mannetje van de Afrikaanse savannesoort kan wel drie meter hoog worden en zes ton wegen. Dat is zwaarder dan de meeste vrachtwagens. Toch is er veel meer aan deze indrukwekkende dieren dan alleen hun omvang. Ze zijn slim, sociaal en leven in hechte groepen. Wie meer weet over hun gedrag en leefwijze, begrijpt waarom zoveel mensen zo gefascineerd zijn door deze dieren.

Drie soorten met grote onderlinge verschillen

Er bestaan drie soorten: de Afrikaanse savanneolifant, de Afrikaanse bosolifant en de Aziatische olifant. De savanneolifant is de grootste van de drie en leeft op de open vlaktes van Afrika. De bosolifant is kleiner en woont in de regenwouden van Centraal en West Afrika. De Aziatische soort is te herkennen aan zijn kleinere oren en boller voorhoofd. Alle drie de soorten zijn planteneters. Ze eten grassen, bladeren, boomschors en fruit. Een volwassen dier verbruikt elke dag wel honderd tot honderdenzestig kilo aan voedsel. Om dat binnen te krijgen, zijn ze een groot deel van de dag bezig met eten. Hun slagtanden, die eigenlijk verlengde snijtanden zijn, gebruiken ze om boomschors los te trekken of de grond te begraven op zoek naar water.

Een slurf met meer dan veertigduizend spieren

De slurf is misschien wel het meest bijzondere lichaamsdeel van deze reuzen. Hij bestaat uit de neus en de bovenlip samen, en bevat meer dan veertigduizend spieren. Daarmee kunnen ze zowel zware boomstammen optillen als een klein munt van de grond rapen. Ze gebruiken de slurf ook om te drinken. Ze zuigen water op en spuiten het in hun bek. Soms sproeien ze water of zand over hun rug om zichzelf te koelen. Jonge dieren moeten leren hoe ze hun slurf moeten gebruiken, net zoals een klein kind leert lopen. In de eerste weken na de geboorte bengelt de slurf wat onbeholpen heen en weer, tot het dier hem steeds beter onder controle krijgt.

Slim, sociaal en met een uitstekend geheugen

Deze dieren staan bekend om hun hoge intelligentie. Ze herkennen zichzelf in een spiegel, wat maar weinig diersoorten kunnen. Ze rouwen om dode soortgenoten en bezoeken soms jarenlang de plek waar een groepslid gestorven is. Hun geheugen is bijzonder goed. Ze onthouden waterplaatsen die ze tientallen jaren geleden bezochten, en ze herinneren zich ook individuele mensen of andere dieren. Het sociale leven speelt een grote rol in hun bestaan. Vrouwtjes leven in familieroepen, geleid door de oudste en meest ervaren vrouw, de matriarch. Zij weet waar voedsel en water te vinden zijn en hoe gevaar vermeden kan worden. Mannetjes leven na hun volwassenheid vaak alleen of in kleine groepen.

Bedreigd door stroperij en verlies van leefgebied

De populaties van wilde olifanten staan wereldwijd onder druk. Stroperij voor ivoor is al eeuwenlang een groot probleem. Hoewel de internationale handel in ivoor verboden is, vindt stroperij nog steeds plaats. Daarbij verliest de soort ook steeds meer leefgebied doordat mensen gebieden bebouwen of omzetten naar landbouwgrond. Hierdoor komen mensen en dieren vaker met elkaar in conflict. Organisaties zoals WWF werken aan de bescherming van wilde populaties door gebieden te bewaken, lokale gemeenschappen te betrekken en beleid te beïnvloeden. De Aziatische soort staat op de lijst van ernstig bedreigde dieren. De Afrikaanse soorten zijn kwetsbaar. Zonder gerichte bescherming lopen deze dieren het risico om in het wild sterk te verminderen in aantal.

Veelgestelde vragen

Hoe lang wordt een olifant?
Olifanten worden oud vergeleken met de meeste andere dieren. In het wild halen ze een leeftijd van zestig tot zeventig jaar. Hun levensduur hangt sterk samen met hun tanden. Ze krijgen in hun leven zes sets kiezen. Als de laatste set op is, kunnen ze niet meer goed kauwen en verzwakken ze snel.

Hoe lang duurt de draagtijd van een olifant?
De draagtijd van een olifant is de langste van alle landdieren. Een olifantenkoe is gemiddeld tweeëntwintig maanden drachtig. Dat is bijna twee jaar. Een pasgeboren kalf weegt al direct tussen de honderd en honderdvijftig kilo.

Kunnen olifanten zwemmen?
Olifanten zijn goede zwemmers. Ze gebruiken hun slurf als snorkel wanneer het water diep genoeg is. Ze steken rivieren over en zijn bekend om lange afstanden door water te bewegen op zoek naar voedsel of nieuwe leefgebieden.

Waarom waaieren olifanten met hun oren?
Olifanten waaieren met hun grote oren om af te koelen. In de oren lopen veel bloedvaten vlak onder de huid. Door de oren te bewegen, koelt het bloed af in de lucht. Dat gekoelde bloed stroomt dan door het lichaam en helpt de lichaamstemperatuur te verlagen.